صفحهء 25 . خانواده . هريك از سه حكمت عملى ، نظام و حساب جداگانه دارد : 1 . حكمت عملى از قديم الايام تقسيم شده به اخلاق و تدبير منزل و سياست مدن . اين تقسيم اجمالًا مىرساند كه آنچه انسان بايد به كار بندد سه گونهء مختلف است . امروز تفاوت اخلاق و سياست خيلى محرز است اما دربارهء تدبير منزل و ادارهء نظام خانواده آنقدرها اهميت داده نمىشود ، در صورتى كه اهميتش محفوظ است . علت اينكه تدبير منزل در تمدن كنونى چندان حساب جداگانه اى ندارد ، اين است كه چنين فرض شده كه در قديم به واسطهء توسعه نداشتن زندگى اجتماعى الزاماً پاره اى كارها و وظايف در خانه صورت مىگرفت و اين جهت ايجاب مىكرد كه حقوق و تكاليف خاصى براى زوجين و پدر و فرزند و مادر و فرزند و ارحام وضع شود ، ولى حالا اجتماع بزرگ آن كارها را به عهده گرفته است . بعلاوه ، در قديم از آن جهت حكم اجتماع منزلى از لحاظ حقوق و تكاليف با اجتماع بزرگ متفاوت بود كه مرد براى زن نمىخواست حقوق يك انسان كامل قائل شود اما امروز كه زن حقوق خود را باز يافته ، اين تفاوتها از ميان مىرود . در عصر جديد نظام خانوادگى جزء ساده اى از نظام اجتماع مدنى است و در اثر توسعهء اجتماع مدنى كارهاى اجتماع منزلى به آن تفويض مىشود : [ امروزه چنين فرض شده كه ] زندگى خانوادگى جزئى از زندگى اجتماعى و اخلاقى است و مربوط است به اخلاق اجتماعى و حساب جداگانه اى ندارد ، پس تكاليف و حقوق جداگانه اى را ايجاب نمىكند همان طورى كه هزاران شركتها و همكاريها در اجتماع است ، شركت زن و شوهر هم هست بلكه شركت پدر و فرزند يا مادر و فرزند يا برادر و برادر ، برادر و خواهر ، خواهر و خواهر هم هست . انديويدواليسم خانوادگى : در زندگى جديد حساب خانواده و رحم و عواطف و يگانگىهاى خاص در اين مورد تبديل به بيگانگى و جدايى شده ، حتى روابط پدران و مادران و فرزندان به طرف